Bedrijven die zich willen onderscheiden, hebben nood aan medewerkers die zich goed in hun vel voelen. Tevreden koeien geven nu eenmaal meer melk. Toch knelt daar nog dikwijls het schoentje. Veel ondernemingen hebben het moeilijk om het welzijn van hun medewerkers te optimaliseren. Dat heeft te maken met een wetgeving die te weinig is aangepast aan de realiteit maar net zo goed met de schrik van ondernemers om te veranderen en om “out of the box” te denken. Reflexions sprak erover met Roland Vanden Eede, arts en algemeen directeur van de externe dienst preventie en bescherming bij Mensura. “De wetgeving rond het welzijn op het werk beantwoordt niet echt aan de verwachtingen”, luidt zijn kritiek. “Men heeft een algemeen kader willen uittekenen dat onvoldoende soepel inspeelt op de noden van de bedrijven én van de werknemers in het KMO land dat België nog altijd is.”
Welzijn op het werk is een fenomeen waar men lang niet bij stil heeft gestaan. Pas in 1989 kwam er een Europese richtlijn om een en ander in min of meer formele procedures te gieten. Op basis daarvan kwam er in 1996 ook een Belgische wet rond het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk. Artikel 40 daarvan voorziet in de oprichting van externe diensten voor preventie en bescherming op het werk. Binnen deze externe diensten worden afzonderlijke afdelingen opgericht, die belast zijn met het medisch toezicht op de werknemers. Dat moet de garantie bieden dat de elementen van risico-evaluatie en risicobeheersing en van medisch toezicht op een geïntegreerde wijze kunnen worden behandeld. De externe dienst vormt dus één entiteit, waarin alle disciplines vertegenwoordigd zijn. De afzonderlijke afdelingen, die belast zijn met het medische toezicht, bestaan uit arbeidsgeneesheren en zij voeren een aparte boekhouding en verslaggeving over hun activiteiten van medisch toezicht en hun preventieopdrachten. Mensura is één van de externe diensten, die als gevolg van die wet werden opgericht. “Als niet zuilgebonden organisatie”, zegt directeur Roland Vanden Eede “halen we met 34.000 aangesloten bedrijven waarbij 620.000 werknemers aan de slag zijn een marktaandeel van 14 %. Andere belangrijke spelers op de markt zijn bv IDEWE en Securex.” Via een optimale bescherming, een vooruitstrevende en doordachte aanpak van de preventie en een positief aanwezigheidsbeleid wil Mensura, dat ook een arbeidsongevallenverzekeringspoot heeft en kinderbijslag uitkeert, bedrijven helpen zodat hun medewerkers elke dag hun bijdrage kunnen leven tot zakelijke successen. “We proberen met 450 medewerkers, onder wie 105 artsen eenvoudige, transparante en efficiënte oplossingen te bieden”, zegt Roland Vanden Eede “voor de wettelijke verplichtingen waaraan bedrijfsleiders rond preventie, gezondheid en veiligheid op het werk moeten voldoen.”
Het nieuwe werken is nog niet echt ingeburgerd
Het preventieteam van Mensura bestaat uit arbeidsgeneesheren, veiligheidsingenieurs, ergonomen, specialisten industriële hygiëne, en psychologen. Zij gaan er prat op verder te kijken dan de wettelijke, medische en technische voorschriften. “We helpen bedrijfsleiders en HR-verantwoordelijken bij het beleid, leiden hen op en maken hen bewust van hun rol. Dat garandeert de beste resultaten”, zegt Roland Vanden Eede. Mensura is vanuit zijn activiteiten als externe dienst preventie en bescherming uiteraard ook goed geplaatst om te zien hoe de problemen rond het welzijn van de medewerkers evolueren. “Natuurlijk zijn ondernemingen er inmiddels van doordrongen dat ze voor hun medewerkers de beste omstandigheden moeten creëren. Terwijl een gebrek aan ergonomie op de werkplek bijvoorbeeld vroeger nogal eens voor kopbrekens zorgde, is dat nu net als de veiligheid van de werkplek en de hygiëne eigenlijk veel minder een issue omdat de ondernemingen op dat vlak de jongste jaren duidelijk hun huiswerk hebben gemaakt. Maar dat betekent niet dat er geen aandachtspunten meer zijn. Steeds meer mensen hebben het bijvoorbeeld erg moeilijk met een gebrek aan soepelheid vanwege hun werkgever om de combinatie tussen werk en gezin wat gemakkelijker te maken. Het zo geroemde nieuwe werken – wat er in grote lijnen op neerkomt dat de werknemer zelf zijn arbeidstijd invult en zelf bepaalt waar hij precies werkt – is nog niet echt ingeburgerd. De nationale thuiswerkdag van eind 2010 legde nog eens de vinger op de wonde: hoewel de technische mogelijkheden ruimschoots aanwezig zijn, ontbreekt het veel bedrijfsleiders nog altijd aan het nodige vertrouwen om hun mensen thuis te laten werken. De verplichte aanwezigheid op kantoor van 9 tot 5 is echt nog heel sterk verankerd. En dat leidt er toe dat heel wat werknemers gewoon al moe aan hun dag beginnen na de stress die ze ’s morgens hebben ondervonden om de kinderen op tijd op school te krijgen en het gesakker op de ochtendfiles. Die files worden overigens elke dag langer. Want hoewel ook in 2010 nog vaak werd herhaald dat de gevolgen van de grootste economische crisis sinds de Grote Depressie nog niet helemaal waren verteerd, zijn er nooit eerder zoveel auto’s verkocht.”
Te vaak lineaire maatregelen
Er is volgens Roland Vanden Eede dus duidelijk sprake van een verschuiving waarbij bedrijven meer oog moeten hebben voor psychosociale aspecten. “De mentale gezondheid van de medewerkers is bijzonder belangrijk geworden, maar de bedrijven hebben die beweging nog niet helemaal gevolgd. Tegelijk stellen we vast dat ook de wetgeving nog te veel uitgaat van de veiligheid op het werk in het vroegere arbeidsorganisatiemodel. Voor een stuk valt dat trouwens wel te begrijpen. Vanuit ons sociale overlegmodel zijn we nu eenmaal gewoon geraakt aan lineaire maatregelen, zoals bijvoorbeeld de collectieve arbeidsovereenkomsten. Lineaire maatregelen vergen ook lineaire controlemaatregelen, maar ze beantwoorden niet aan de situatie op het terrein. De wetgeving rond welzijn op het werk is goed bedoeld, maar evolueert te weinig mee met de realiteit van elke dag om nog accuraat te zijn. Met een wetgeving die beter is aangepast aan de realiteit, maken we ons sterk dat we de efficiëntie van onze diensten nog aanzienlijk zouden kunnen opkrikken.”
Tweesporenbeleid
Dat welzijn op het werk en aandacht voor psychosociale aspecten geen overdreven luxe zijn, werd onlangs nog bewezen door het hoge aantal zelfmoorden bij France Télécom. “Ik ken het dossier te weinig om daar uitspraken over te doen”, zegt Roland Vanden Eede, “maar ik denk dat ondertussen niemand nog zal ontkennen dat het erg belangrijk is dat medewerkers zich goed voelen op het werk. . Alleen stel ik vast dat men te weinig “out of the box” durft denken om op dat vlak nieuwe dingen te proberen. Ik pleit er dan ook voor om meer onderzoek te doen – meten is immers weten – en om vervolgens ook op basis daarvan acties op te zetten. Externe diensten zoals Mensura kunnen daar een belangrijke rol in spelen omdat de HR-afdelingen van bedrijven vaak andere prioriteiten hebben. Misschien moeten we niet meer besteden aan welzijn op het werk dan de 0,4% van de loonmassa die daarvoor nu wordt uitgetrokken, maar misschien moeten we dat geld wel anders gaan besteden. We lijden in dit aspect van de bedrijfsvoering onder hetzelfde syndroom dat ons ook op andere vlakken soms verlamt: we zijn te bang voor veranderingen.” Toch zullen die veranderingen nodig zijn aangezien iedereen inmiddels beseft dat de activiteitsgraad drastisch omhoog moet. “Langer werken, betekent ook dat we langer gezond zullen moeten blijven”, zegt Roland Vanden Eede daarover. “En daaraan valt te werken via een tweesporenbeleid: de klassieke preventie en maatregelen om de arbeidsorganisatie anders aan te pakken. Op dat vlak moeten we gewoon rekening houden met de maatschappelijke veranderingen. Bij bedrijven begint dat ook steeds meer door te dringen. Steeds meer taken nemen de vorm aan van projecten. Hoe en waar die tot een goed einde worden gebracht is van minder belang dan dat het echt gebeurt. En de vrijheid die werknemers krijgen om met die projecten op hun eigen manier tot resultaat te komen kan hun welzijn alleen maar bevorderen en hun betrokkenheid verhogen.”
“De verplichte aanwezigheid op kantoor van 9 tot 5 is nog te sterk verankerd.”